Op 23 juni 2026 organiseerden 2030 – CEO Alliance for Sustainability en het Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling (FIDO) de conferentie "Business Leadership in Turbulent Times" in Les Ateliers des Tanneurs in Brussel. Centraal stond een lezing van Naomi Oreskes, wetenschapshistorica aan Harvard University en een vooraanstaande stem in het debat over klimaatverandering, desinformatie en de maatschappelijke rol van wetenschap.
Inzichten uitwisselen over wetenschap, regulering en verantwoord ondernemen
De avond was in de eerste plaats bedoeld als een ruimte voor uitwisseling en netwerking voor bedrijfsleiders en ondernemingsvertegenwoordigers. Vertrekkend vanuit de expertise van Oreskes stond één vraag centraal: hoe worden bedrijfsactiviteiten gevormd door regels, regulering en dominante economische visies, en hoe beïnvloeden diezelfde bedrijfsactiviteiten op hun beurt die kaders?
De conferentie had vier concrete doelstellingen. Deelnemers konden kritisch onderzoeken hoe wetenschap, publieke opinie en politiek worden beïnvloed door bepaalde lobbygroepen, en hoe deze actoren dominante economische modellen en narratieven hebben helpen verankeren. Tegelijk was er aandacht voor de positieve kant: hoe bedrijven, door die twee dynamieken te veranderen, kunnen bijdragen aan de transitie naar duurzaamheid, zowel op maatschappelijk niveau als binnen de eigen organisatie. Tot slot stond kwam ook de kwestie hoe regulering niet als hinderpaal maar als kader kan worden benaderd aanbod: een kader dat helderheid biedt en gelijke concurrentievoorwaarden schept.
Een historisch perspectief op marktfalen
Naomi Oreskes, professor aan Harvard University en auteur van onder meer Merchants of Doubt, schetste een historisch overzicht over de spanningsverhouding tussen vrije markten en regulering. Haar stelling: de "vrije markt" heeft doorheen de geschiedenis zware sociale en milieuproblemen gecreëerd. De weigering om die problemen via regulering aan te pakken is geen economisch principe, maar een politieke keuze, aangedreven door gecoördineerde inspanningen van bedrijfsleiders om een anti-reguleringsideologie te verankeren in academische instellingen, media en politiek.
Klimaatverandering is volgens Oreskes het meest treffende voorbeeld van marktfalen, een externe kost die systematisch wordt geframed als bedreiging voor economische vrijheid. Haar conclusie: regulering staat economische activiteit niet in de weg, maar schept de voorwaarden waaronder die activiteit op lange termijn verantwoord kan plaatsvinden.
Het Europese perspectief: structuur als oplossing
Na de lezing van Oreskes bracht Patrick ten Brink, Secretaris-Generaal van het European Environmental Bureau (EEB), een Europees perspectief. Ten Brink schetste hoe de voorbije twee decennia een sluipend proces van regulatoire afkoeling plaatsvond binnen de EU: van het Impact Assessment-systeem (2003) over de REFIT-platformen tot het recente Omnibus pakket. Telkens opnieuw werden procedures ingevoerd die de drempel voor nieuwe wetgeving verhoogden of bestaande beschermingen versoepelden.
Als concreet voorbeeld besprak Ten Brink de PFAS-problematiek. Jarenlange, gedocumenteerde desinformatiecampagnes van de chemische industrie hebben maatregelen rond deze "forever chemicals" vertraagd, ten koste van de volksgezondheid en de kosten voor waterbedrijven en consumenten. Tegelijk toonde hij hoe een groeiende groep actief pleit voor een uitfasering en investeert in alternatieven. Dit illustreert dat regulering voor vooruitstrevende bedrijven geen bedreiging is, maar een gelijk speelveld creëert.
Ten Brink sloot af met enkele vragen die als leidraad dienden voor de daaropvolgende uitwisseling met het publiek samen met Oreskes: waarom spreken bedrijven die het oneens zijn met desinformatie zich zo zelden uit? Wat kunnen en moeten verantwoorde ondernemingen doen om desinformatie tegen te gaan, een positief narratief te bevorderen en via concrete investeringen hun overtuigingen te bewijzen?
Regulering als instrument, niet als obstakel
De conferentie bevestigde een kernboodschap die een van de rode draden vormt in de activiteiten van het FIDO: duurzame ontwikkeling vraagt om een samenspel tussen wetenschap, beleid en het bedrijfsleven. Oreskes' historische analyse maakt duidelijk dat regulering niet in de weg staat van economische activiteit, maar net de voorwaarden schept waaronder die activiteit op lange termijn verantwoord en rechtvaardig kan plaatsvinden.
De conferentie werd georganiseerd door 2030 – CEO Alliance for Sustainability, in samenwerking met het Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling (FIDO).
Meer info
How Free Market Thinking Has Blocked Climate Action - Naomi Oreskes
Environmental Policy & Corporate Lobbying State in Europe - Patrick ten Brink
