De recentste cijfers van de FOD Volksgezondheid onderstrepen het belang van de strijd tegen de illegale houthandel. In 2025 vertoonden negen op de tien dossiers die door de Federale Milieu-inspectie werden gecontroleerd, afwijkingen. Naar aanleiding hiervan voorziet een nieuw actieplan in een intensivering van de inspecties, de bemonsteringen en de begeleiding van bedrijven. Dit nieuws werpt een bijzonder licht op het dagelijkse werk van de douane en de deskundigen die belast zijn met het identificeren van de houtsoorten die in België op de markt worden gebracht.
De afgelopen maanden hebben we je kennis laten maken met verschillende concrete initiatieven van de federale overheidsdiensten (FOD’s): de inzet van ervaringsdeskundigen, de transformatie van de Belgische economie, de verbetering van de toegang tot sociale rechten, de versterking van de veerkracht bij gezondheidscrisissen en de oprichting van het Belgisch Klimaatcentrum.
Al deze initiatieven illustreren hoe de federale overheidsdiensten onderling samenwerken om de duurzameontwikkelingsdoelstellingen mee te verwezenlijken.
Vandaag nemen we je mee op ontdekkingstocht naar een andere concrete actie die in het kader van het vorige Federaal plan voor duurzame ontwikkeling werd gelanceerd: de strijd tegen de illegale houthandel en beschermde diersoorten.
Wetenschappelijke expertise ten dienste van duurzame ontwikkeling
Om te begrijpen hoe dit in de praktijk verloopt, heeft de FOD Financiën voor ons de deuren geopend van zijn douanelaboratorium in Vilvoorde, in de Brusselse rand. Onder begeleiding van Filip Van de Velde, voorzitter van het directiecomité van de FOD Financiën, en Giovanni Ferrari, coördinator duurzame ontwikkeling, kregen we een kijkje achter de schermen van een werk dat essentieel is om de biodiversiteit te beschermen.
Filip Van de Velde rekent de uitdagingen op het gebied van duurzame ontwikkeling tot de prioriteiten van de organisatie: het strategisch plan van de FOD Financiën, dat eind 2025 werd goedgekeurd, bekrachtigt deze ambitie via de doelstelling “Onze toekomst: duurzaam en veilig”.
Naast zijn fiscale taken speelt de FOD Financiën ook een rol in de bescherming van de samenleving door op te treden tegen verschillende vormen van fraude en criminaliteit die de economie bedreigen. Tegelijkertijd ziet de FOD toe op de naleving van de Europese en internationale regelgeving. Boven op de handhaving van de regelgeving sluit deze opdracht volledig aan bij de doelstellingen van duurzame ontwikkeling. De strijd tegen de illegale houthandel draagt bij tot het behoud van ecosystemen, het beperken van de gevolgen van de klimaatverandering en het waarborgen van eerlijke concurrentievoorwaarden voor de actoren in de legale bosbouwsector.
De uitdagingen zijn aanzienlijk en rechtvaardigen de inzet van de Belgische overheden, waaronder de FOD Financiën:
- Ontbossing en klimaat: illegale houtkap vernietigt onvervangbare natuurlijke habitats, verarmt de biodiversiteit en zorgt voor het vrijkomen van grote hoeveelheden koolstof, wat de klimaatverandering versnelt;
- Sociale en menselijke gevolgen: deze illegale handel schaadt de rechten en bestaansmiddelen van inheemse bevolkingsgroepen en lokale gemeenschappen die afhankelijk zijn van de bossen;
- Economische verliezen: illegale houtkap ontneemt producerende landen essentiële belastinginkomsten en zorgt voor oneerlijke concurrentie voor bedrijven die zich bezighouden met legale en duurzame bosbouw.
De centrale rol van de Belgische douane
In de strijd tegen de illegale houthandel vormt de Algemene Administratie van de Douane en Accijnzen de eerste verdedigingslinie. België is namelijk een belangrijke toegangspoort tot de Europese markt, met name via de haven van Antwerpen en de verschillende luchthavens. Zo controleert de douane ingevoerde goederen om eventuele overtredingen van de regelgeving op te sporen.
Haar acties nemen verschillende vormen aan:
- gerichte inspecties van verdachte ladingen;
- inbeslagnames van illegaal ingevoerde goederen;
- wetenschappelijke analyses waarmee de betreffende houtsoorten nauwkeurig kunnen worden geïdentificeerd.
Deze laatste taak is gebaseerd op een nauwe samenwerking tussen de douaneambtenaren en verschillende wetenschappelijke partners, waaronder het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen en de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.
“Ik wil benadrukken dat dit werk wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met de Federale Milieu-Inspectie”, benadrukt Filip Van de Velde.
De inspanningen die we leveren met betrekking tot deze zeldzame goederen en beschermde soorten komen tegemoet aan twee hoofddoelstellingen: een milieudoelstelling, om de natuurlijke hulpbronnen in stand te houden en de gevolgen van de klimaatopwarming tegen te gaan, en een sociale doelstelling, door de verarming van de lokale bevolking die van deze hulpbronnen afhankelijk is, te beperken.
Een internationaal verdrag ter bescherming van bedreigde soorten
Het toezicht op de houthandel is onderdeel van de CITES-conventie (Conventie over de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten). De handel in wilde planten- en diersoorten over de hele wereld is een grote en lucratieve activiteit, met een geschatte waarde van enkele miljarden euro's per jaar. Zonder toezicht of regelgeving kan deze handel het voortbestaan van deze soorten in gevaar brengen.
Vandaag de dag genieten bijna 40 000 dier- en plantensoorten deze internationale bescherming. Het doel is de handel in deze soorten te reguleren, zodat hun voortbestaan niet wordt bedreigd.
Het verdrag, dat in 1975 in werking trad, wordt inmiddels door een grote meerderheid van de landen ter wereld (184 landen) onderschreven, waaronder België sinds 1984.
Hoe worden de controles georganiseerd?
Aangezien de handelsstromen zeer omvangrijk zijn, is het onmogelijk om elke lading die het grondgebied binnenkomt, te controleren. De autoriteiten baseren zich daarom op een risicoanalyse op basis van de beschikbare gegevens, evenals op de uitwisseling van informatie met andere partnerlanden.
“Het is onmogelijk om deze acties alleen uit te voeren”, aldus Giovanni Ferrari. “We werken nauw samen met de CITES-dienst van de FOD Volksgezondheid, maar ook met de politiediensten en het openbaar ministerie.”
De controles zijn dan ook gericht op meest risicovolle activiteiten. Gemiddeld worden er jaarlijks zo’n 600 controles en onderzoeken uitgevoerd. De afgelopen twee jaar lag het percentage geconstateerde overtredingen rond de 4 %.
Het laboratorium in Vilvoorde, een essentiële bondgenoot
Als er twijfel bestaat over de herkomst of de aard van geïmporteerd hout, komt het douanelaboratorium in actie. Specialisten analyseren daar stalen om de houtsoorten nauwkeurig te identificeren en na te gaan of ze tot de beschermde soorten behoren.
“Voor ons blijft het essentieel om vast te stellen of de handel betrekking heeft op beschermde soorten”, legt Giovanni Ferrari uit. “Naast onze deskundigen van het laboratorium en de CITES-dienst doen we een beroep op de expertise van wetenschappelijke instellingen zoals het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika of het Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen.”
Hoewel de illegale stromen uit de hele wereld kunnen komen, duiken verschillende landen regelmatig op in de gecontroleerde handelsroutes, met name de Verenigde Arabische Emiraten, India en Kameroen. Tot de betrokken houtsoorten behoren onder meer aquilaria, sesham (Dalbergia sissoo), padoek en moabi.
En precies hier speelt het douanelaboratorium een essentiële rol: het maakt het mogelijk om aan de hand van een eenvoudig staal de herkomst en de houtsoort te bepalen, concludeert Filip Van de Velde.
Concrete actie ten dienste van duurzame ontwikkeling
Door deze discrete maar essentiële wetenschappelijke expertise draagt de Belgische douane bij aan de bescherming van de biodiversiteit, het behoud van natuurlijke hulpbronnen en de strijd tegen internationale handel. Het is een concreet voorbeeld van hoe de federale overheidsdiensten bijdragen aan duurzame ontwikkeling, ver buiten de taken waarmee ze doorgaans worden geassocieerd.
Meer info
CITES België
Controles op de houthandel: slechts één op de tien dossiers voldoet aan de verplichtingen
