Op initiatief van de Europese instellingen hebben de federale regering en de Vlaamse, Waalse en Brusselse gewestregeringen beslist een eerste Nationaal Actieplan (NAP) te ontwikkelen voor de uitvoering van de 31 richtlijnen inzake ondernemingen en mensenrechten, die op 17 juni 2011 unaniem werden aangenomen door de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties.
In juli 2017 heeft België, na 3,5 jaar onderzoek, brainstorming, overleg en politieke besprekingen, zijn eerste Nationaal Actieplan (NAP) Ondernemingen en Mensenrechten aangenomen. Ons land was daarmee het achtste Europese land dat over een dergelijk plan beschikt.
Dit NAP werd verder uitgewerkt volgens dezelfde filosofie, overeenkomstig het referentiekader Protect, Respect and Remedy (beschermen, respecteren en verhelpen), een conceptueel kader om de problematiek van ondernemingen en mensenrechten op een coherente en geïntegreerde manier te benaderen op basis van drie pijlers:
- De verplichting van de staat om personen te beschermen tegen schendingen van de mensenrechten door derden, inclusief ondernemingen.
- De verantwoordelijkheid van de ondernemingen om de mensenrechten te respecteren.
- De noodzaak om te voorzien in effectieve remediëring voor slachtoffers van schendingen van de mensenrechten.
België herbevestigt zijn engagement
De globalisering biedt buitengewone kansen voor een open en handelsgericht land als het onze. Ze maakt van onze ondernemingen ook maatschappelijke actoren in de landen waar ze actief zijn, ver voorbij het louter economische aspect. België is sterk gehecht aan de universele beginselen van de mensenrechten, evenals aan de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling. Daarom wil ons land zijn ondernemingen, zowel publieke als private, ondersteunen bij de structurele en horizontale integratie van deze aspecten in hun activiteiten, zowel in België als in het buitenland.
Om zo doeltreffend mogelijk te zijn, moet dit gebeuren in coördinatie en samenwerking met de ondernemingen en het maatschappelijk middenveld, de ngo’s en de vakbonden. In die geest is het NAP 1 tot stand gekomen. Het biedt België ook de gelegenheid om zijn steun te herbevestigen aan een aantal verbintenissen die in andere fora werden aangegaan en die op dezelfde beginselen steunen, zoals de richtlijnen voor multinationale ondernemingen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), evenals diverse verbintenissen aangegaan binnen de Internationale Arbeidsorganisatie. Daarnaast draagt dit plan bij tot de verwezenlijking van de Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling (SDG’s).
Maatschappelijk verantwoord ondernemerschap
Met dit nationaal actieplan (NAP) willen de bevoegde federale en gewestelijke Belgische overheden hun engagement inzake Ondernemingen en Mensenrechten concreet gestalte geven, door deze rechten te verankeren binnen het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen en duurzame ontwikkeling.
Twee dimensies in één plan
Veel acties die in het NAP Ondernemingen en Mensenrechten zijn opgenomen, beperken zich niet enkel tot de mensenrechten, maar gaan ook dieper in op diverse aspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Voor ondernemingen en organisaties maakt de aandacht voor mensenrechten vaak deel uit van hun bredere aanpak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap.
De eerste raadpleging van de belanghebbenden in het kader van de opstelling van dit actieplan toonde een voorkeur aan voor de samenvoeging van beide oefeningen (Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en NAP Ondernemingen en Mensenrechten) in plaats van twee afzonderlijke actieplannen.
De bevoegde administraties op federaal en gewestelijk niveau hebben er daarom voor gekozen dit actieplan te kaderen binnen zowel de internationale vereisten voor de opstelling van een NAP Ondernemingen en Mensenrechten, als de Europese vereisten voor de opstelling en herziening van actieplannen inzake maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zo willen de bevoegde autoriteiten op de verschillende niveaus duidelijk maken aan ondernemingen en andere organisaties dat respect voor en bevordering van de mensenrechten integraal deel uitmaakt van het principe van maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat vele vormen kan aannemen.
Reikwijdte van het plan
Het huidige plan omvat 33 acties. Het heeft tot doel ondernemingen (actief in België en in het buitenland) en internationale Belgische ondernemingen die in België actief zijn, aan te moedigen de mensenrechten te respecteren en te bevorderen, zowel binnen hun eigen onderneming als binnen hun invloedssfeer.
Het respecteren van de mensenrechten en het opnemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid is niet alleen een verantwoordelijkheid van ondernemingen, maar van alle organisaties. Sommige acties van dit actieplan zijn dan ook niet uitsluitend gericht op ondernemingen, maar op organisaties in het algemeen, inclusief overheidsdiensten.
Meer weten?
Raadpleeg het volledige plan: Nationaal Actieplan Ondernemingen en Mensenrechten
Brochure Belgian National Action Plan on Business & Human Rights (EN)
Brochure Het nationaal actieplan "Ondernemingen en mensenrechten" in een notendop
Aanvullende informatie: National Baseline Assessment on business and human rights (NBA)