Op 17 mei vieren we de Internationale Dag tegen Homofobie, Transfobie en Bifobie (IDAHOBIT). Deze dag herinnert ons eraan hoe belangrijk het is om de fundamentele rechten van lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender, intersekse personen en andere mensen met diverse genderidentiteiten en seksuele geaardheden (LGBTQIA+) volledig te waarborgen.
IDAHOBIT werd in het leven geroepen ter herinnering aan 17 mei 1990, de dag waarop de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) homoseksualiteit schrapte uit de internationale lijst van ziekten, en vormt daarmee een belangrijk keerpunt in de erkenning van de rechten en waardigheid van LGBTQIA+-personen.
Rechtvaardigheid en vrijheid voor iedereen
IDAHOBIT brengt burgers, organisaties en overheden samen rond gedeelde thema’s om aandacht te vragen voor de discriminatie en het geweld waarmee LGBTQIA+-personen in veel sociale, politieke en culturele contexten nog steeds worden geconfronteerd.
Het thema van de editie 2026, “In het hart van de democratie”, benadrukt krachtig dat werkelijke democratische samenlevingen moeten stoelen op gelijkheid, vrijheid en rechtvaardigheid voor iedereen en dat democratie pas ten volle kan bloeien wanneer iedereen zijn of haar rechten kan uitoefenen zonder vrees voor discriminatie of geweld.
Toch moeten we vaststellen dat deze principes in verschillende delen van de wereld onder druk staan door restrictief beleid en uitsluitende wetgeving. Ter gelegenheid van IDAHOBIT 2026 worden mensen aangespoord om zich aan te sluiten bij deze internationale beweging en zo, op eigen schaal, bij te dragen aan een inclusievere toekomst.
Doe mee aan IDAHOBIT 2026: lokale acties met een wereldwijde impact
De Internationale Dag tegen Homofobie, Transfobie en Bifobie moedigt mensen aan om lokale acties te organiseren die zijn afgestemd op de realiteit van elke context: workshops, evenementen, infosessies, sensibiliseringscampagnes of interne initiatieven. Deze acties tonen aan dat het waarborgen van de rechten van LGBTQIA+-personen een belangrijke hefboom is om de sociale samenhang en solidariteit te versterken.
Er werd een website speciaal voor het evenement gecreëerd, waarop mensen initiatieven kunnen registreren en die internationaal zichtbaar kunnen maken, onder meer via een wereldwijde kaart met de uitgevoerde acties.
“Of het nu gaat om het creëren van een collectieve muurschildering in Buenos Aires, het organiseren van een virtuele publieke bijeenkomst in Nairobi of een dag van wetgevend lobbywerk in Straatsburg: elk initiatief, hoe groot of klein ook, bouwt mee aan een bloeiende democratie”, benadruk ILGA World.
30 jaar vooruitgang in België op het vlak van gelijkheid en erkenning
Dit jaar viert de Belgian Pride (nu de Brussels Pride) haar 30-jarig bestaan. Dit biedt de gelegenheid om terug te blikken op de belangrijke wetgevende vooruitgang die België in de afgelopen drie decennia heeft geboekt voor de LGBTQIA+-rechten.
1998-2000: invoering van het wettelijk samenwonen voor koppels van hetzelfde geslacht.
2003:
- openstelling van het burgerlijk huwelijk voor koppels van hetzelfde geslacht (België wordt het tweede land ter wereld dat deze stap zet, na Nederland in 2001);
- goedkeuring van een antidiscriminatiewet, onder meer gebaseerd op seksuele geaardheid.
2006: homoseksuele koppels krijgen dezelfde adoptie- en ouderschapsrechten als heterokoppels.
2007: eerste wet over transgender personen. Op grond van deze wet kunnen de voornaam en de registratie van het geslacht worden aangepast bij de ambtenaar van de burgerlijke stand.
2015: meemoeders kunnen automatisch (als ze gehuwd zijn) of via erkenning (als ze niet gehuwd zijn) de tweede wettelijke ouder van een kind worden.
2017-2018: hervorming van het wettelijke transkader, waarbij de medische vereisten worden afgeschaft.
2021-2024: federale plannen "Voor een LGBTQI+ Friendly België", die antidiscriminatiebeleid omvatten, ondersteunende maatregelen voor jongeren, initiatieven om de toegang tot gezondheidszorg te verbeteren en om de openbare ruimte veiliger te maken.
2023-2024:
- goedkeuring van de transgender-reparatiewet. De wijziging van geslacht en voornaam is niet langer definitief en kan opnieuw worden aangevraagd via de gemeente;
- verbod op conversietherapieën;
- erkenning van transgender minderjarigen. Voornaamswijziging mogelijk vanaf 12 jaar, wijziging van het geslacht bij de burgerlijke stand vanaf 16 jaar op basis van een medisch attest;
- betere registratie van klachten over homofobie (de omzendbrief COL13);
- versterking van de wetgeving inzake haatmisdrijven, met inbegrip van genderidentiteit en genderexpressie.
Naast het juridische kader: een onmisbare mentaliteitsverandering
Ondanks deze vooruitgang blijven er belangrijke uitdagingen bestaan, zowel in België als elders in de wereld. De achteruitgang en spanningen in sommige landen herinneren ons eraan dat verworven rechten nooit definitief gewaarborgd zijn. Bovendien is enkel een beschermend wettelijk kader niet voldoende om de veiligheid en het welzijn van de betrokken personen te verzekeren. Haatspraak en geweld blijven aanwezig, zowel in de openbare ruimte als op sociale media. In België voelen veel LGBTQIA+-personen zich nog steeds onveilig, onder meer op straat, op school of binnen de sportwereld. Transgender, intersekse personen en LGBTQIA+-vluchtelingen behoren tot de meest kwetsbare groepen.
Homofoob en transfoob gedrag blijven bestaan en leiden tot stigmatisering, geweld en belemmeringen voor de rechten en de seksuele en reproductieve gezondheid. Tientallen landen stellen seksuele relaties tussen personen van hetzelfde geslacht nog steeds strafbaar. In verschillende landen passen gezondheidsdiensten nog altijd gewelddadige praktijken toe, zoals zogenaamde “conversietherapie” en gedwongen medische onderzoeken.
Zoals de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, benadrukte, vereist de strijd tegen deze fenomenen een duurzame mentaliteitsverandering, ondersteund door coherent overheidsbeleid en voldoende middelen. Dit wordt bevestigd door Natalia Kanem, Executive Director van UNFPA (Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties), die het belang van toegang tot zorg benadrukt: “Iedereen heeft, in al onze prachtige diversiteit, recht op seksuele en reproductieve gezondheidszorg en op bescherming tegen geweld.”
Een nog steeds sterk onderschatte realiteit
België behoort tot de Europese landen met de meest vooruitstrevende juridische bescherming. Volgens de Rainbow Map van Europa 2026 van ILGA-Europe staat België op de vierde plaats, net achter Spanje, Malta en IJsland. Deze positie wijst op een vooruitstrevend wettelijk kader, maar geeft niet volledig de werkelijkheid weer.
UNIA, een onafhankelijke Belgische overheidsinstelling die discriminatie bestrijdt en gelijkheid bevordert, heeft recent gecommuniceerd over gewelddadige acties in België. In 2024 behandelde de instelling 136 gevallen van discriminatie of geweld tegen LGBTI-personen. De werkelijke cijfers liggen echter aanzienlijk hoger. Een Europese studie toont aan dat in België slechts 14% van de slachtoffers een klacht indient. Slachtoffers zijn vaak bang om klacht in te dienen om verschillende redenen (zoals zich moeten outen, moeten vermelden dat ze datingapps gebruiken, niet ernstig genomen worden of represailles ondergaan).
Het is belangrijk te benadrukken dat geen enkel slachtoffer zich beschaamd of bang zou mogen voelen om discriminatie te melden. Elke melding draagt bij tot een beter begrip van het fenomeen en tot de verbetering van het overheidsbeleid. Indien u slachtoffer bent geweest van een aanval of discriminatie, raden we u sterk aan om dit te melden bij UNIA. Elke melding wordt onderzocht.
Een juridische kwestie die nog steeds actueel is
Tot slot moeten sommige juridische bepalingen nog worden aangepast. Homofobe online uitlatingen vallen in België momenteel onder het regime van persmisdrijven, wat een zware procedure voor het hof van assisen met zich meebrengt. In de praktijk beperkt dit de daadwerkelijke vervolging sterk. Een correctionalisering, vergelijkbaar met wat bestaat voor persmisdrijven met een racistisch karakter, zou een efficiëntere behandeling mogelijk maken.
Meer informatie vind u in het “homofobie”-dossier van Unia.
Meer informatie
IDAHOBIT2026: “At the heart of democracy”
